Internet-do'kon ochish: qonuniy talablar va reyestr

Sayt tayyor, buyurtmalar kelyapti. Shu payt mijoz chek so'raydi, bank alohida hisobvaraq haqida gapiradi, tanish tadbirkor esa «reyestrdan o'tmasang jarima yozadi» deydi. Internet-do'kon qonuniy talablari haqida aniq javob topish esa oson emas.

Muammo shundaki, internetdagi maqolalarning ko'pi eskirgan. Elektron tijorat qoidalari 2024-yildan beri o'zgardi, shaxsga doir ma'lumotlar qonuni esa 2026-yil martida jiddiy tahrirlandi. Eski maqolaga ishonsangiz, ortiqcha xarajat qilasiz yoki kerakli narsani o'tkazib yuborasiz.

Quyida faqat rasmiy manbaga — lex.uz'dagi hujjat matnlariga tayanib yozdik. Har bir talab yonida qaysi hujjatning qaysi moddasidan olingani ko'rsatilgan, siz uni o'zingiz ochib tekshira olasiz.

Ma'lumotlar 2026-yil 11-sentyabr holatiga tekshirilgan. Bu maqola huquqiy maslahat emas: ish boshlashdan oldin hujjatlaringizni yuristingiz bilan tekshiring.

Internet-do'konni qaysi qonun boshqaradi

Asosiy hujjat — «Elektron tijorat to'g'risida»gi qonun, 2022-yil 29-sentyabr, O'RQ-792-son. U 2022-yil 31-dekabrdan kuchga kirgan va 2004-yilgi eski qonunni bekor qilgan. Matni lex.uz saytida ochiq turibdi.

Qonunning 7-moddasiga ko'ra soha bo'yicha vakolatli davlat organi — O'zbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi. Bu modda 2025-yil 17-apreldagi O'RQ-1057-son qonun tahririda berilgan; ilgari vakolat boshqa idorada edi, shuning uchun eski maqolalarda boshqa nom uchraydi.

Kim sotuvchi bo'la oladi degan savolga 8-modda javob beradi: yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar ulgurji hamda chakana savdo qilishi mumkin, o'zini o'zi band qilgan shaxslar esa chakana savdo qilishi mumkin.

9-moddada muhim jumla bor: sotuvchi davlat ro'yxatidan o'tgan paytdan boshlab elektron tijoratni amalga oshirishga haqli. Ya'ni oddiy internet-do'kon uchun alohida ruxsatnoma talab qilinmaydi. Agar sotayotgan mahsulotingiz litsenziyalanadigan bo'lsa — dori, alkogol, qurol kabi — u holda o'sha soha qoidalari amal qiladi.

Toshkentdagi charm buyumlar ustaxonasi misolida: guvohnoma bor, faoliyat litsenziyalanmaydi, demak sayt orqali sotish uchun qo'shimcha hujjat kerak emas. Talablar hujjatga emas, saytning tarkibiga va hisob-kitob tartibiga tegishli bo'ladi.

Elektron tijorat reyestri kimga tegishli — va kimga tegishli emas

Bu savol atrofida eng ko'p chalkashlik bor, chunki «reyestr» so'zi hamma internet-do'konga taalluqli deb tushuniladi. Aslida unday emas.

Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 26-dekabrdagi 885-son qarori 2025-yil 1-iyuldan elektron tijorat OPERATORLARI faoliyatini xabardor qilish tartibiga o'tkazgan va elektron tijorat subyektlari reyestrini yuritishni nazarda tutgan.

Shu qarorda operator kim ekani aniqlashtirilgan. Operator sifatida faqat O'zbekiston rezidenti bo'lgan yuridik shaxslar ish yuritishi mumkin va ular uchtaga bo'linadi: elektron savdo platformasi operatorlari, buyurtmalar agregatori operatorlari va raqamli striming xizmati operatorlari.

O'z saytida faqat o'z tovarini sotadigan do'kon bu uch toifaning birortasiga ham kirmaydi. Buning asosiy dalili qarorda emas, Qonunning 11-moddasida: u operatorlar ro'yxatini sanaydi — telekommunikatsiya tarmoqlari operatorlari va provayderlar, elektron savdo maydonchalari operatorlari, to'lovga oid xizmatlarni yetkazib beruvchilar hamda elektron tijorat subyektlarining elektron hujjatlari va elektron xabarlarini saqlash bo'yicha xizmat ko'rsatuvchi yuridik shaxslar.

Qarorda «operator hisoblanmaydi» degan alohida band ham bor, lekin u boshqa holatni ajratadi: o'z axborot resursi yoki maydonchasi orqali tovar, ish, xizmat yoki raqamli mahsulot haqida faqat ma'lumot beradigan va elektron shartnoma yoki elektron bitim tuzish majburiyatini olmaydigan shaxsni. Sotadigan do'kon esa shartnoma tuzadi, shuning uchun o'zingizni shu band bilan emas, 11-moddadagi ro'yxat bilan tekshiring.

Amaliy tarjimasi quyidagicha.

Xabardor qilish tartibining batafsil qoidasi yaqinda tasdiqlandi: Istiqbolli loyihalar milliy agentligi direktorining buyrug'i Adliya vazirligida 2026-yil 19-avgustda 3927-raqam bilan ro'yxatdan o'tgan va 2026-yil 24-sentyabrdan kuchga kiradi. Agar marketpleys quryotgan bo'lsangiz, ishga tushirishdan oldin shu nizomning amaldagi matnini oching.

885-son qarorning 2-ilovasida xabardor qilish tartibida ishlash uchun shartlar sanab o'tilgan.

• O'zbekiston Respublikasining yuridik shaxsi shaklida davlat ro'yxatidan o'tgan bo'lish.
• Elektron tijorat, shaxsga doir ma'lumotlarni himoya qilish, mualliflik huquqi, iste'molchilar huquqlari va reklama sohasidagi qonun hujjatlariga rioya qilish.
• Vakolatli organ so'raganda faoliyat bilan bog'liq ma'lumotni bepul taqdim etish.
• Chakana savdo qoidalari talablariga rioya qilish va elektron tijorat ishtirokchilariga xizmat ko'rsatuvchi ishlaydigan axborot tizimiga ega bo'lish.
• Nomi, joylashgan manzili o'zgarsa yoki filial ochilsa, o'n ish kuni ichida vakolatli organga xabar berish.

Saytdagi ommaviy ofertada nima yozilishi shart

Oferta — bu saytdagi «shartlar» sahifasi emas, huquqiy taklif. Xaridor uni qabul qilishi bilan shartnoma tuzilgan hisoblanadi. Shuning uchun uning tarkibi qonunda aniq belgilangan.

Qonunning 16-moddasiga ko'ra elektron tijoratdagi oferta quyidagilarni o'z ichiga olishi kerak.

• Oferta yuborgan shaxsning nomi; o'zini o'zi band qilgan shaxs bo'lsa — familiyasi, ismi va otasining ismi.
• Pochta manzili, elektron pochta manzili va telefon raqami.
• Qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda litsenziya yoki ruxsat berish tavsifidagi hujjat haqidagi ma'lumot: raqami, amal qilish muddati va uni bergan organ nomi.
• Shartnoma tuzish tartibi hamda akseptni yuborish va qaytarib olish tartibi.
• Shartnoma shartlarini kelishishda o'zgartirish va qo'shimcha kiritish imkoniyati va tartibi.
• Tovarlarni yetkazib berish va to'lash shartlari hamda taklif qilinayotgan narxlar.

21-moddada til talabi bor: shartnoma shartlari aniq va tushunarli shaklda davlat tilida ifodalanishi kerak. Zarur bo'lganda ular davlat tili bilan bir vaqtda tomonlar uchun qulay boshqa tillarda ham tuzilishi mumkin. Ya'ni ruscha oferta bilan cheklanish qoidaga zid.

Imzo masalasi 14-moddada. Elektron hujjat elektron raqamli imzo bilan tasdiqlanadi, lekin shu moddaning o'zida SMS va Face-ID kabi elektron tasdiqlash usullari ham imzo sifatida tan olinishi yozilgan — agar ular shaxsni aniqlash imkonini bersa.

Buxorodagi fotostudiya misolida oferta ayni shu ro'yxat bo'yicha yig'iladi: kim taklif qilyapti, qayerda joylashgan, suratga olish sanasi qanday tasdiqlanadi, bekor qilish tartibi qanday. Bu sahifa bir marta yozilib, keyin narx o'zgarganda yangilanib turadi. Oferta va maxfiylik siyosati saytning doimiy tarkibiga kiradi: korporativ saytda qanday sahifalar bo'lishi kerak degan ro'yxatda ular huquqiy sahifalar sifatida alohida ko'rsatilgan.

To'lov, chek va alohida bank hisobvarag'i

Qonunning 23-moddasi to'lov tomonini belgilaydi. Xo'jalik yurituvchi subyektlarga tovar sotilganda elektron hisobvaraq-faktura rasmiylashtiriladi va o'zaro hisob-kitoblar to'g'risidagi ma'lumotni soliq organlariga onlayn uzatish imkonini beruvchi virtual kassadan majburiy foydalaniladi.

Xaridor uchun eng ko'rinadigan talab ham shu moddada: elektron to'lov vositalari bilan to'langanda virtual kassaning elektron cheki xaridorning abonent raqamiga, u ko'rsatgan elektron pochta manziliga yoki shaxsiy kabinetiga yuborilishi kerak. Ya'ni chek — mijozning iltimosi emas, sizning majburiyatingiz.

885-son qarorning 5-bandida yana bitta amaliy qoida bor: 2025-yil 1-iyuldan elektron tijorat operatorlari, sotuvchi bo'lgan yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar hamda o'zini o'zi band qilgan shaxslar elektron tijorat doirasidagi pul hisob-kitoblarini faqat alohida bank hisobvaraqlari orqali amalga oshiradi.

Bu texnik emas, tashkiliy talab. Chilonzordagi elektronika do'koni uchun ma'nosi shu: onlayn savdo tushumi do'kondagi kassa tushumi bilan bitta hisobvaraqda aralashib ketmasligi kerak. Buni buxgalter bilan sayt ishga tushishidan oldin hal qiling — keyin ajratish ancha og'ir.

Yetkazib berish, almashtirish va pulni qaytarish muddatlari

Bu bo'lim ko'pincha ofertadan tushib qoladi, keyin nizo chiqqanda qonun matni baribir ishlaydi. Muddatlar 25, 26 va 27-moddalarda yozilgan.

Yetkazib berish

Agar shartnomada yetkazib berish muddati ko'rsatilmagan va uni aniqlash imkoni bo'lmasa, tovar aksept qabul qilingan paytdan boshlab o'ttiz kundan oshmaydigan muddatda yetkazilishi kerak. Qonun hujjatlarida yuk xatini rasmiylashtirish talab qilingan hollarda u faqat elektron shaklda bo'ladi. Tovar bilan birga texnik pasport, sifat sertifikati va foydalanish yo'riqnomasi topshiriladi.

Almashtirish

Tovar namunaga yoki tavsifga mos bo'lishi shart, xaridorga qabul qilishda butligini va iste'mol xususiyatlarini tekshirish imkoni berilishi kerak. Ishlab chiqarish yoki konstruksiya kamchiligi topilsa, sotuvchi yetti kun ichida xuddi shunday marka tovarga almashtiradi; sifatni qo'shimcha tekshirish zarur bo'lsa — talab qo'yilgandan yigirma kun ichida. O'xshash marka bo'lmasa, talab bir oy ichida qanoatlantiriladi.

Pulni qaytarish

Pul xaridorga to'lov qilingan shakldayoq qaytariladi, agar tomonlar boshqacha kelishmagan bo'lsa. Qaytarish bilan bog'liq xarajatlar sotuvchi zimmasida. Shartnomada belgilangan muddat buzilsa, kechiktirilgan har bir kun uchun qaytarilishi lozim summaning bir foizi miqdorida penya to'lanadi, lekin penya qaytariladigan summadan oshmaydi.

Farg'onadagi mobil telefonlar do'koni uchun bu raqamlarni ofertaga ko'chirib yozish yetarli emas — ular ish jarayoniga ham tushishi kerak. Kim qaytarish arizasini qabul qiladi, qancha vaqtda tekshiradi, pulni kim o'tkazadi: shu uch savolga javobingiz bo'lsa, muddatni ushlaysiz.

Mijoz ma'lumotlari: maxfiylik siyosati va davlat reyestri

Har bir buyurtma bilan siz ism, telefon va manzil olasiz. Bu shaxsga doir ma'lumot va u alohida qonun bilan tartibga solinadi: «Shaxsga doir ma'lumotlar to'g'risida»gi qonun, 2019-yil 2-iyul, O'RQ-547-son.

Vakolatli organ — Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat personallashtirish markazi. U shaxsga doir ma'lumotlar bazalarining davlat reyestrini yuritadi va ro'yxatdan o'tganlik haqida guvohnoma beradi.

Mana shu joyda 2026-yilda katta o'zgarish bo'ldi va uni bilmaslik ortiqcha ishga olib keladi. Qonunning 20-moddasi 2026-yil 26-martdagi O'RQ-1125-son qonun tahririda berilgan. Yangi tahrirga ko'ra davlat reyestrida ro'yxatdan o'tkazish faqat 27-1-moddaning ikkinchi qismiga muvofiq O'zbekiston hududida saqlanishi shart bo'lgan bazalarga tegishli.

O'sha ikkinchi qism uchta toifani sanaydi: jismoniy shaxslarning biometrik ma'lumotlari, genetik ma'lumotlari hamda O'zbekiston hududida faoliyat yurituvchi telekommunikatsiya operatorlari xizmatlaridan foydalanuvchilarning ma'lumotlari.

Bu ro'yxatga kirmagan ma'lumotlar O'zbekiston hududidan tashqarida ham saqlanishi va qayta ishlanishi mumkin, lekin shartlardan biri bajarilganda: chet davlat shaxsga doir ma'lumotlarning yetarli himoyasini ta'minlovchi davlat deb tan olingan bo'lsa; operator vakolatli organ tasdiqlagan talablarga javob beradigan standart shartnoma shartlari yoki majburiy korporativ qoidalarni qabul qilib, ularga rioya qilsa; yoki operator ro'yxati vakolatli organ tomonidan tasdiqlanadigan xalqaro standartlarga rioya qilsa.

Toshkentdagi bolalar sport maktabi misolida amaliy xulosa: mashg'ulotga yozilgan bolalarning ismi va telefoni bo'yicha baza uchun davlat reyestriga majburiy yozilish talabi endi umumiy qoida sifatida ishlamaydi. Lekin barmoq izi bo'yicha davomat tizimi qo'ysangiz, bu biometrik ma'lumot bo'ladi va shartlar butunlay o'zgaradi.

Bu o'zgarishlar yangi bo'lgani uchun rasmiy matnni o'zingiz oching: lex.uz'dagi qonun sahifasini ko'ring va yuristingizga tekshirtiring. Ro'yxatdan o'tishga tegishli bazangiz bo'lsa, ma'lumotlar o'zgarganda vakolatli organga o'n kalendar kun ichida xabar berish talabi ham saqlanib qolgan.

Maxfiylik siyosati sahifasi esa har qanday holatda kerak: qanday ma'lumot yig'ilishi, nima maqsadda, qancha muddat saqlanishi va kimga uzatilishi yozilgan bo'lsin.

Ishga tushirishdan oldin tayyorlanadigan ro'yxat

Quyidagi ro'yxatni sayt ochilishidan bir hafta oldin bosib chiqing. Namangandagi oziq-ovqat do'koni buni ikki soatda bajardi va ikki band ochiq qolgani darrov ko'rindi. Ro'yxat sahifa turiga bog'liq emas: bitta mahsulotni sotadigan bir sahifali sayt ham xuddi shu bandlarni bajaradi, uning tuzilmasi va konversiyani o'lchash tartibi esa landing page savdoni qanday oshiradi maqolasida yozilgan.

• Ommaviy oferta sahifasi 16-modda ro'yxati bo'yicha to'ldirilgan va davlat tilida.
• Maxfiylik siyosati sahifasi yozilgan, unda saqlash muddati va maqsad ko'rsatilgan.
• Yetkazib berish va qaytarish shartlari alohida sahifada, muddatlar qonun talabidan qisqa emas.
• Rekvizitlar saytda ko'rinadi: to'liq nom, manzil, telefon, elektron pochta.
• Virtual kassa ulangan, chek mijozga avtomatik ketadi va uni tekshirib ko'rilgan.
• Elektron tijorat tushumi uchun alohida bank hisobvarag'i ochilgan.

Bu ro'yxat huquqiy auditning o'rnini bosmaydi, lekin eng ko'p uchraydigan kamchiliklarni yopadi. Buyurtma oqimi kattalashganda qaytarish arizalarini CRM tizimida yuritish qulayroq bo'ladi.

Ko'p beriladigan savollar

Internet-do'kon ochish uchun alohida litsenziya kerakmi?

Yo'q, oddiy tovarlar uchun kerak emas. Qonunning 9-moddasiga ko'ra sotuvchi davlat ro'yxatidan o'tgan paytdan boshlab elektron tijorat qilishga haqli. Litsenziya faqat sotayotgan mahsulotingiz litsenziyalanadigan toifaga kirsa talab qilinadi va u holda o'sha soha tartibi amal qiladi.

Yakka tartibdagi tadbirkor sifatida onlayn savdo qila olamanmi?

Ha. 8-moddada yakka tartibdagi tadbirkorlar ham, o'zini o'zi band qilgan shaxslar ham elektron savdo maydonchasida sotuvchi bo'lishi mumkinligi yozilgan. Farqi shundaki, o'zini o'zi band qilgan shaxs uchun chakana savdo nazarda tutilgan. Toshkentdagi kichik sham va sovun ustaxonasi shu maqomda bemalol ishlaydi.

Elektron tijorat reyestridan o'tishim shartmi?

Agar o'z saytingizda faqat o'z tovaringizni sotsangiz — Qonunning 11-moddasidagi elektron tijorat operatorlari ro'yxatiga kirmaysiz. Xabardor qilish tartibi boshqa sotuvchilar uchun maydoncha ochgan, buyurtmalarni agregatsiya qilgan yoki raqamli striming xizmati ko'rsatgan yuridik shaxslarga tegishli.

Ma'lumotlar bazasini davlat reyestriga yozdirishim kerakmi?

Ko'p holatda yo'q. 2026-yil martidagi tahrirdan keyin ro'yxatdan o'tkazish O'zbekistonda saqlanishi shart bo'lgan bazalarga — biometrik, genetik va telekom foydalanuvchilari ma'lumotlariga tegishli. Oddiy mijoz bazangiz bu toifaga kirmasa, majburiy ro'yxatdan o'tish umumiy qoida sifatida qo'llanmaydi, ammo holatingizni yurist bilan tekshiring.

Saytni chet el hostingida saqlasam bo'ladimi?

Qonun endi buni to'g'ridan-to'g'ri taqiqlamaydi, lekin yuqorida sanalgan uchta shartdan biri bajarilishini talab qiladi. Majburiy ravishda O'zbekistonda saqlanadigan uch toifa ma'lumot esa istisno bo'lib qoladi.

Faqat Instagram orqali sotsam, shu talablar amal qiladimi?

Ha, amal qiladi. Savdo qoidalari, chek va soliq talablari sotuv kanaliga qarab yumshamaydi: Instagram orqali sotsangiz ham siz elektron tijorat sotuvchisisiz va oferta, chek hamda alohida hisobvaraq talablari o'z kuchida qoladi. 8-moddaning uchinchi qismini teskari o'qish keng tarqalgan xato. Modda shuni aytadi: qonunda boshqacha qoida belgilanmagan bo'lsa, elektron tijoratda ishtirok etish ishtirokchiga nisbatan uning axborot tizimlaridan foydalanmagan holda amalga oshiriladigan tadbirkorlik faoliyatiga taalluqli qo'shimcha talablar yoki cheklovlar belgilanishi uchun asos bo'la olmaydi. Ya'ni u oflayn faoliyatingizni onlayn savdo tufayli yangi talab qo'yilishidan himoya qiladi, shu Qonunning o'z talablaridan ozod qilmaydi.

Talablar ro'yxati uzun ko'rinadi, lekin ko'pi bir marta sozlanadi: oferta, maxfiylik siyosati, chek va alohida hisobvaraq. Shu bazani boshidan to'g'ri qo'yish uchun veb-sayt va platformalar bo'limiga qarang yoki bepul konsultatsiyada loyihani birga ko'rib chiqamiz. Ish formati narx sahifasida, oldingi ishlarimiz keyslarda. Yakuniy qarordan oldin hujjatlaringizni albatta yuristingizga ko'rsating.